Bizi Üzen Olaylar Değil, Olaylar Hakkındaki Düşüncelerimizdir

Bu söz, yaklaşık iki bin yıl önce Roma’da söylendi. Epiktetos, bir stoacı filozoftu; üstelik özgür doğmamıştı. Hayatının büyük bir bölümünü köle olarak geçirdi. Sahip olduğu hiçbir şeyi kontrol edemeyen bir insanın, yine de içsel özgürlüğü keşfetmesi kolay değildi. Epiktetos’un öğretisi tam da buradan doğdu:

İnsan, dış koşulları değil; onlara verdiği tepkiyi yönetebilirse özgürleşir.

Bugün modern insanın yaşadığı stres, kaygı ve panik hâllerine baktığımızda, Epiktetos’un işaret ettiği yer hâlâ aynı noktadır. Bizi yoran çoğu zaman yaşadıklarımız değil; zihnimizin yaşananlara yüklediği anlamdır. Aynı olay, bir kişide sakinlik yaratırken diğerinde bedensel bir alarm hâlini başlatabilir.

İşte bu noktada beden devreye girer. Çünkü zihin, bedenden bağımsız çalışmaz. Düşünce hızlandığında nefes daralır. Nefes daraldığında beden tehdit algısına geçer. Kalp ritmi değişir, kaslar gerilir, sindirim yavaşlar. Olay henüz bitmemişken, beden çoktan “savaş ya da kaç” moduna girmiştir.

Epiktetos’un fark ettiği şey şuydu:

Düşünceyi zorla susturamazsın ama ona eşlik eden tepkiyi dönüştürebilirsin.

Bu dönüşüm, en hızlı ve en doğal hâliyle nefes üzerinden başlar. Çünkü nefes, zihnin dilini bedene çeviren tek köprüdür. Nefes yavaşladığında sinir sistemi sakinleşir. Sinir sistemi sakinleştiğinde düşünceler de yumuşamaya başlar. Böylece olay aynı kalır ama onu taşıyan beden artık yük altında değildir.

Burada önemli olan “pozitif düşünmeye çalışmak” değildir. Bu, zihni baskılamak olur. Asıl mesele, bedeni güven hâline geri döndürmektir. Güvende hisseden bir beden, düşünceyi tehdit olarak algılamaz. O zaman olaylar eskisi kadar sarsıcı olmaz; çünkü onları karşılayan sistem dengededir.

Epiktetos’un özgürlük tanımı bugün bize şunu fısıldar:

Özgürlük, hayatın sorunsuz olması değil; bedenin, olan biteni sakinlikle karşılayabilecek kapasitede olmasıdır.

Nefes burada bir teknik değil, bir hatırlatmadır.

Hayatta her şey bizim kontrolümüzde gelişmeyebilir. Ancak her koşulda, o anın içinden nasıl geçtiğimiz bize aittir. Gerçek iyileşme çoğu zaman hayatı zorlayarak değiştirmeye çalışmaktan değil; olanın içinde, bedenimizi güven ve sakinlikte tutabilmekten doğar.

Çünkü beden sakin olduğunda zihin netleşir. Nefes derinleştiğinde, yük hafifler. Hayat aynı kalabilir; ama onu taşıyan biz, artık daha dengeli ve daha güçlü oluruz.

Belki de bugün kendimize sorabileceğimiz en şefkatli soru şudur:

“Gerçek yük, olayların kendisi mi; yoksa onlara dair düşüncelerimi gerçek sanmam mı?”

Alkın Yöney